Een buitendienstfunctie, inspectietaak, chauffeursrol of veiligheidskritische werkplek kan bijzondere eisen stellen aan de medische geschiktheid. Dat maakt een algemene gezondheidscheck bij indiensttreding nog niet toegestaan. Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen en omgevingsdiensten hebben daarom vóór de werving eenzelfde werkgeversvraag: welk concreet risico blijft over, welke functionele eis hoort daarbij en is een aanstellingskeuring werkelijk noodzakelijk?
De wettelijke beslisroute voor aanstellingskeuringen en de rolverdeling tussen werkgever en bedrijfsarts zijn zonder inhoudelijke wijziging bruikbaar bij alle vijf overheidssectoren.
Bekijk de inhoudelijke domeingrensWat de bronnen laten zien
De Wet op de medische keuringen begrenst een aanstellingskeuring tot bijzondere eisen aan de medische geschiktheid voor de functie. Daaronder valt volgens de wet de bescherming van de gezondheid en veiligheid van de sollicitant en van derden tijdens het werk. De keuring mag geen algemene selectie op gezondheid worden. De werkgever moet eerst de risico's van het werk zo veel mogelijk terugbrengen met bronmaatregelen, hulpmiddelen of een andere inrichting van de taak.
De Commissie Klachtenbehandeling Aanstellingskeuringen van de SER vertaalt dit naar een vaste voorbereiding. De werkgever vraagt de gecertificeerde arbodienst of bedrijfsarts schriftelijk advies over de rechtmatigheid van een keuring voor de functie. In dat advies worden de bijzondere functie-eisen, de medische geschiktheidscriteria en een passende onderzoeksmethode aan elkaar gekoppeld. De werkgever beslist dus niet zelf op basis van een functieprofiel dat een medische check wenselijk is.
Een toegestane keuring is het sluitstuk van de sollicitatieprocedure. De SER vermeldt dat de werkgever de keuring al in de vacature moet aankondigen en de sollicitant vooraf schriftelijk informeert over doel, inhoud en rechten. De keuring vindt plaats nadat de werkgever de kandidaat op grond van de overige selectie geschikt acht. Gezondheidsvragen horen daarom niet thuis in het sollicitatieformulier, het selectiegesprek of een gesprek met HR.
Alleen een bedrijfsarts voert de aanstellingskeuring uit. De vragen en onderzoeken blijven beperkt tot de vastgelegde bijzondere functie-eisen. De bedrijfsarts deelt geen diagnose of medische details met de werkgever, maar alleen de conclusie geschikt, ongeschikt of geschikt onder voorwaarden. Ook die uitslag wordt pas met uitdrukkelijke toestemming van de sollicitant doorgegeven. Een voorwaarde in de uitslag is geen uitnodiging aan HR om alsnog medische informatie op te vragen.
Een VOG, veiligheidsonderzoek, rijbewijscontrole en aanstellingskeuring hebben verschillende doelen. Een integriteits- of bevoegdheidscontrole mag niet ongemerkt worden uitgebreid met vragen over ziekte, medicatie of psychische gezondheid. Andersom bewijst een positieve medische uitslag niets over betrouwbaarheid of vakbekwaamheid. De werkgever moet ieder instrument dus aan zijn eigen wettelijke doel en gegevensstroom koppelen.
De bronnen schrijven niet voor welke functies binnen iedere publieke organisatie gekeurd moeten worden. Dat hangt af van de feitelijke taken, werkomstandigheden, resterende risico's en professionele beoordeling. Dezelfde functienaam kan op twee locaties daarom tot een andere uitkomst leiden. Een eenmaal opgesteld advies blijft alleen bruikbaar zolang taken, omstandigheden, maatregelen en medische criteria niet wezenlijk veranderen.
Begin bij de taakrisico's en niet bij een lijst met functietitels. Beschrijf per kritieke taak welk gezondheids- of veiligheidsrisico kan ontstaan voor de medewerker of voor derden. Leg vast welke technische en organisatorische maatregelen al zijn genomen en welk risico daarna aantoonbaar overblijft. Alleen dat resterende risico kan aanleiding zijn om de bedrijfsarts om een rechtmatigheidsadvies te vragen.
Maak HR, preventie, leidinggevende en bedrijfsarts ieder eigenaar van hun deel. De leidinggevende beschrijft de feitelijke taak; arbo of preventie controleert de aansluiting op RI&E en maatregelen; de bedrijfsarts beoordeelt of bijzondere medische functie-eisen en onderzoek gerechtvaardigd zijn; HR bewaakt de volgorde en communicatie. Voorkom dat de keuringsdienst het functieprofiel zelf moet reconstrueren nadat de vacature al is gepubliceerd.
Leg voor iedere keuringsfunctie een compact besluitdossier aan. Neem daarin taak en werkomstandigheden, resterend risico, genomen maatregelen, schriftelijk bedrijfsartsadvies, medische geschiktheidscriteria, gekozen onderzoek, herbeoordelingsdatum en verantwoordelijke op. Bewaar in het personeelsdossier alleen de noodzakelijke werkgeversuitkomst en niet het medische onderzoeksdossier.
Zet in vacature en kandidateninformatie dezelfde neutrale boodschap: voor deze functie geldt aan het einde van de procedure een aanstellingskeuring, met welk functioneel doel en via welke onafhankelijke bedrijfsarts. Plan eerst de inhoudelijke selectie en arbeidsvoorwaardelijke afronding. Pas daarna volgt de medische beoordeling. Geef recruiters en externe bureaus expliciet de instructie dat zij geen gezondheidsvragen stellen of eigen vragenlijsten gebruiken.
Ontwerp ook de route voor ‘geschikt onder voorwaarden’. Laat de bedrijfsarts de functionele voorwaarde formuleren zonder diagnose. Bepaal vervolgens met bevoegde betrokkenen of de voorwaarde binnen de functie kan worden gerealiseerd, zonder dat HR medische details probeert te achterhalen. Documenteer het werkgeversbesluit en bied de kandidaat de informatie over inzage, herkeuring en klachtmogelijkheden die bij de procedure hoort.
Herzie het dossier wanneer taken, middelen, locatie, ploegendienst of wetgeving verandert. Controleer periodiek of risico's inmiddels door betere maatregelen kunnen worden weggenomen, zodat keuring niet langer nodig is. Neem ook steekproefsgewijs vacatureteksten en leveranciersinstructies door. Daarmee blijft de keuring een uitzonderlijke, functiegebonden veiligheidsmaatregel en wordt zij geen routinepoort voor indiensttreding.
Werkgeverscheck
- Beschrijf eerst de kritieke taken, genomen maatregelen en het resterende veiligheidsrisico.
- Vraag de bedrijfsarts vóór de vacature schriftelijk advies over de rechtmatigheid en inhoud van de keuring.
- Kondig de keuring in de vacature aan en stel buiten de bedrijfsarts geen gezondheidsvragen.
- Plan de keuring pas nadat de kandidaat op alle andere selectiegronden geschikt is bevonden.
- Bewaar alleen de noodzakelijke werkgeversuitkomst en herbeoordeel het besluit bij functiewijziging.
Waar de grens ligt
Gecontroleerd op 6 oktober 2026 aan de hand van de geldende Wet op de medische keuringen en actuele informatie van de Commissie Klachtenbehandeling Aanstellingskeuringen. Dit artikel bepaalt niet of een concrete functie een aanstellingskeuring rechtvaardigt en vervangt geen advies van een bedrijfsarts of juridisch deskundige. Laat de feitelijke functie-eisen, resterende risico's, procedure en informatie aan de sollicitant vóór publicatie van de vacature beoordelen.
Dit artikel biedt algemene HR-duiding en is geen individueel juridisch, medisch of arbeidsvoorwaardelijk advies. Controleer de actuele primaire bron voor een concrete beslissing.
Bronnen
- Wet op de medische keuringenGeldende wettelijke begrenzing van medische keuringen, bijzondere functie-eisen en bescherming van de keurling.
- SER: aandachtspunten voor de werkgeverOfficiële CKA-uitleg over risicobeperking, schriftelijk advies, vacaturetekst en de volgorde van de procedure.
- SER: aandachtspunten voor de bedrijfsartsOfficiële CKA-uitleg over uitvoering, doelgebonden vragen en de beperkte uitslag aan de werkgever.